της Αθανασίας Γεωργοπούλου
ΤΑ ΧΙΟΝΙΑ ΕΛΙΩΣΑΝ ΣΤΗ ΜΑΣΣΑΛΙΑ
Στην ηλιόλουστη Μασσαλία, η κρίση έχει φτάσει. Για να σωθούν τα ναυπηγεία πρέπει να γίνουν απολύσεις, αλλιώς θα κλείσουν. Απ' το να χαθούν όλες οι θέσεις εργασίας, ας χαθούν μόνο 20. Το ισχυρό εργατικό συνδικάτο, αφού δεν μπορεί να αποφύγει το κακό, θα φροντίσει να το οργανώσει με κριτήρια απόλυτης, ισοπεδωτικής ισότητας. Θα γίνει κλήρωση ενώπιον όλων. Ο πρόεδρος του σωματείου που τραβάει τους κλήρους, έμελε να τραβήξει και το χαρτάκι με το δικό του όνομα. Είπαμε ισοπεδωτική ισότητα.
Ο Μισέλ μετά από 30 χρόνια δουλειάς και συνεχούς συνδικαλιστικής δράσης, βρίσκεται άνεργος έτσι απλά. Όμως η ζωή του συνεχίζεται σε χαλαρούς ρυθμούς. Ναι, υπάρχει μια κάποια μελαγχολία και ένα αίσθημα κενότητας, ότι ξαφνικά είναι άχρηστος, αλλά ξεπερνιούνται όλα ανώδυνα με τη βοήθεια της επί τριαντακονταετία αγαπημένης συζύγου του, Μαρί-Κλερ, των παιδιών και των εγγονιών του. Η δεμένη πυρηνική οικογένεια επί τω έργω. Στο ξεπέρασμα της μετά την απόλυση κατάθλιψης, συντελεί και το ταξίδι-δώρο για την εξωτική Τανζανία και το όρος Κιλιμάντζαρο με τα αιώνια χιόνια του.
Το καλοκαίρι προχωρά, τα πουλιά κελαηδούν, ο ήλιος λάμπει, τα παιδιά παίζουν ξέγνοιαστα με τη θάλασσα και μεγαλώνουν με στοργή και αγάπη. Ο κόσμος για τον οποίο αγωνίστηκε ο Μισέλ ακολουθώντας τα μαρξιστικά ιδεώδη του, δεν έχει έρθει ακόμα, αλλά θα ήταν αχάριστος αν έλεγε ότι η ζωή του κυλά με δυσκολία. Όμως, σ'αυτή την ίδια πόλη, άλλοι 19 άνθρωποι έχασαν πριν λίγο καιρό τη δουλειά τους. Ε και;
Ένα συνηθισμένο βράδυ με χαρτί και παρέα στο σπίτι του Μισέλ, η τράπουλα της ιστορίας αυτής ανακατεύεται ξανά. Οι ληστές ξέρουν για το ταξίδι και τα λεφτά, η εσωτερική πληροφόρηση είναι πασιφανής. Από εκείνη τη στιγμή η ζωή του ζευγαριού δοκιμάζεται όπως και η συνείδησή τους. Πίστευαν ότι άνηκαν στην εργατική τάξη. Κανείς δεν είχε λόγο να τους επιτεθεί. «Μα να κλέβουν από 'μας;», αναρωτιούνται συνεχώς. Το πόσο εύλογη είναι η απορία τους αποδεικνύεται από την αντίδραση του αστυνομικού βάρδιας, ο οποίος τους θεώρησε εν δυνάμει ύποπτους που είχαν σκοπό να καρπωθούν την ασφάλεια.
Οι εργάτες δεν έχουν να χάσουν τίποτα πέρα από τις αλυσίδες τους, ήξερε ο Μισέλ. Καιρός να μάθει τι γίνεται και με τους άνεργους. Ανακαλύπτει ότι οργανωτής της ληστείας ήταν ένας από τους συν-απολυμένους. Γίνεται, ήδη απ' αυτό το σημείο, φανερό ότι ο μανιχαϊσμός δεν χαρακτηρίζει αυτήν την ταινία. Ο νεαρός αυτός φροντίζει και συντηρεί τα δύο μικρότερα αδέρφια του, αφού η μητέρα του τους έχει εγκαταλείψει από καιρό. Η διαλυμένη οικογένεια επί τω έργω. Με τα χρήματα από τη ληστεία πλήρωσε τα χρωστούμενα ενοίκια του υπό κατάρρευση διαμερίσματός τους και τους αγόρασε νουτέλα...Ο Μισέλ τον καταδίδει. Στο τμήμα φτάνει στο σημείο να χτυπήσει τον Κριστόφ, γιατί τον προσέβαλε, ότι δήθεν πήρε χρήματα από την εταιρεία για το συμβιβασμό. Λίγο αργότερα στο δικαστήριο, ζητώντας του σχεδόν συγγνώμη, τον ακούει άφωνος να προτείνει μια πιο δίκαιη λύση στο θέμα των απολύσεων. Έρευνα της κατάστασης κάθε εργάτη χωριστά ώστε να παραμείνουν όσοι είχαν άμεσο πρόβλημα επιβίωσης. Ο παλιός αριστερός, ιδεολόγος, αγωνιστής, συνδικαλιστής, Μισέλ δεν το είχε σκεφτεί αυτό.
Τι είναι δίκαιο και τι άδικο; Τι ηθικό και τι ανήθικο; Που βρίσκονται τα όρια παραβίασης του προσώπου και της περιουσίας του; Είναι ο σημερινός εργάτης κοντά στη σύνταξη, ένας μικροαστός; Και πόσο δικαιούται όσα έχει; Είναι αυτά για τα οποία πάλεψε; Έκανε το χρέος του απέναντι στην κοινωνία και έχει ξεμπερδέψει; Δεν έχει παρά να απολαύσει τους καρπούς της εργασίας του σε εξωτικούς προορισμούς; Ο Μισέλ και η Μαρί-Κλερ βυθίζονται σε εσωτερικές αναζητήσεις και επαναξιολογήσεις. Είναι γνήσιοι λαϊκοί άνθρωποι με αυξημένη κοινωνική ευαισθησία, η οποία φαίνεται να μην έχει ατροφήσει από τα χρόνια της καλοπέρασης.
Η κοινωνική αλληλεγγύη που εκδηλώνουν τελικά οι ήρωες, κόντρα στα ορθολογιστικά επιχειρήματα των γύρω τους, τους κάνουν να λάμπουν. Ο σκηνοθέτης δεν τους εξαγνίζει. Τους δίνει ανθρώπινες διαστάσεις, αλλά ταυτόχρονα σε κάνει να τους θαυμάσεις. Και τελικά να θαυμάσεις το ανθρώπινο μεγαλείο. Τότε που ο άνθρωπος παύει να είναι άτομο, δηλαδή ζώο που κυνηγά μοναχά την επιβίωση, και απλώνοντας το χέρι στον διπλανό δημιουργεί την κοινότητα. Με μια απλή αλλά πολυεπίπεδη ιστορία και καλοσχηματισμένους χαρακτήρες, ο Γκεντιγκιάν πετυχαίνει να ακουμπήσει το συναίσθημα και να προβληματίσει. Το γεγονός ότι ο 59χρονος γαλλοαρμένιος δουλεύει εδώ και χρόνια με την ίδια ομάδα ηθοποιών, αποδεικνύει την προσωπική πίστη του στον άνθρωπο, την κοινότητα και την αλληλεγγύη. Η ταινία είναι βαθιά κοινωνική και βαθιά πολιτική. Και αν ο Κριστόφ δεν έμπαινε στη φυλακή, θα ήταν και βαθιά αντιθεσμική.
