της Αθανασίας Γεωργοπούλου
Δεν είναι νέο ότι οι τέχνες συνδιαλέγονται μεταξύ τους. Ανά δύο, ανά τρεις ή και περισσότερες, συνδυάζονται η μία με την άλλη και μας δίνουν ευφάνταστα αποτελέσματα επιβεβαιώνοντας το ρητό «Η ισχύς εν τη ενώσει». Σ' αυτό το ομαδικό παιχνίδι ο κινηματογράφος φαίνεται να κερδίζει την παρτίδα, ευνοημένος φυσικά και από την ίδια τη φύση του.
Το σινεμά έχει ασχοληθεί πολύ με το χορό και έχει κατά καιρούς λατρέψει τα musicals (Saturday Night Fever 1977, Grease 1978, Fame 1980,remake 2009, Dirty Dancing 1987, Hairspray 1988, remake 2007, Moulin Rouge 2001, Chicago 2002 κ.ά.). Ας δούμε εδώ όμως, πέντε εντυπωσιακά περάσματα της Τερψιχόρης από τη μεγάλη οθόνη στην πιο κλασική της εμφάνιση, όταν χορεύει κλασικό μπαλέτο.
Το μπαλέτο συνιστά την κλασική παιδεία κάθε χορευτή τόσο σε επίπεδο τεχνικής όσο και σε επίπεδο θεωρητικής κατάρτισης. Απαιτεί ιδιαίτερη αφοσίωση και επιβάλλει ένα συγκεκριμένο τρόπο ζωής. Πολλά κινηματογραφικά στερεότυπα ακολουθούν τους ανθρώπους που ασχολούνται με αυτή την τέχνη. Οι μπαλαρίνες είναι εύθραυστες και ασταθείς, ζηλιάρες και εγωπαθείς και συνήθως δεν έχουν καλό τέλος. Γι' αυτές ζωή εκτός σκηνής δεν νοείται και όποτε τυχόν νοηθεί, δεν είναι ποτέ ευτυχισμένη. Οι χορογράφοι, από την άλλη, είναι στριφνοί, υστερικοί, ανικανοποίητοι και εμμονικοί, ενώ οι θιασάρχες απαιτητικοί, σκληροί, σχεδόν απάνθρωποι και με μοναδικό σκοπό το κέρδος. Τα περισσότερα από τα παραπάνω κλισέ αναπαράγονται στις παρακάτω ταινίες.
The Red Shoes, 1948 (Τα κόκκινα παπούτσια)
Στο Λονδίνο της εποχής, τα μεγάλα θεάματα είναι της μόδας και μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν οι παραστάσεις κλασικού μπαλέτου με τη συνοδεία ορχήστρας. Ο θιασάρχης, πανίσχυρος, διορατικός, ιδιότροπος και σκληρός, ανακαλύπτει και αναδεικνύει δύο αστέρια, μια πρίμα μπαλαρίνα και ένα μαέστρο. Η μια επιτυχία διαδέχεται την άλλη, ώσπου οι δυο νέοι κάνουν το λάθος να ερωτευτούν. Αφοσίωση στην τέχνη και ευτυχισμένη προσωπική ζωή δεν πάνε μαζί, θα τους θυμίσει ο θιασάρχης. Τα κόκκινα παπούτσια, διασκευή του γνωστού παραμυθιού του Hans Christian Andersen, η παράσταση με την οποία ανέτειλε η καριέρα της, έμελλε να την οδηγήσουν και στη δύση της. Αν θυμηθεί κανείς τη στιχομυθία θιασάρχη-μπαλαρίνας στην αρχή της ταινίας, η κατάληξη δε φαντάζει και τόσο απροσδόκητη: «-Γιατί χορεύεις; -Εσύ γιατί ζεις;». Η ταινία περιέχει «χορταστικές» σκηνές που πρωταγωνισεί το μπαλέτο, με αποκορύφωμα το 20λεπτο της πρεμιέρας της ομώνυμης παράστασης.
The Turning Point, 1977 (Η Κρίσιμη Καμπή)
Μια «χαρωπή» νοικοκυρά και μητέρα τριών παιδιών έρχεται αντιμέτωπη με την παλιά ζωή της ως πρίμα μπαλαρίνα όταν το μπαλέτο στο οποίο χόρευε έρχεται για περιοδεία στην πόλη που ζει. Η έφηβη κόρη της κερδίζει μια θέση στο θίασο κι έτσι φεύγουν για Νέα Υόρκη. Πρόσωπα και αναμνήσεις του παρελθόντος έρχονται στο προσκήνιο με τη μητέρα να αμφιβάλει ακόμα για την τότε επιλογή της. Η κόρη της ανελίσσεται γρήγορα, γνωρίζει τον έρωτα στα μάτια του καλύτερου χορευτή της ομάδας, του νεαρού τότε Μιχαήλ Μπαρίσνικοφ και διαδέχεται στη θέση της κορυφαίας την κολλητή τότε φίλη της μαμάς της και συνταξιοδοτούμενη σήμερα μπαλαρίνα. Η σκηνή με τις δύο πρώην κολλητές να ξεκατινιάζονται-ξεμαλλιάζονται λύνοντας τις παλιές διαφορές τους, είναι από τις πιο δυνατές του έργου. Κατά τα λοιπά, πρωταγωνιστεί το μπαλέτο, ενώ τα σόλο του Μπαρίσνικοφ που αψηφούν τη βαρύτητα και υμνούν την αρμονία στοιχειώνουν ακόμα τους επίδοξους χορευτές, και μια ματιά στο You Tube αρκεί για να αποδείξει του λόγου το αληθές.
White Nights, 1985 (Λευκές Νύχτες)
Μπαρίσνικοφ και πάλι, εδώ πρωταγωνιστής. Ο μεγάλος αυτός Ρώσος χορευτής παίζει εδώ λίγο πολύ τον εαυτό του. Λόγω αεροπορικού ατυχήματος, παγιδεύεται στη Σοβιετική Ένωση από την οποία είχε αυτομολήσει πριν 8 χρόνια. Στην προσπάθειά του να αποδράσει, αναπτύσσει ιδιαίτερες σχέσεις με το ζευγάρι στο οποίο έχει ανατεθεί η φύλαξή του και το οποίο βρίσκεται επίσης στη δυσμένεια του καθεστώτος αποτελούμενο από μια Ρωσίδα μεταφράστρια αγγλικών και έναν Αφροαμερικανό κλακετίστα. Εμφανές είναι από την αρχή μέχρι το τέλος το ψυχροπολεμικό κλίμα. Εν τούτοις, η ταινία περιλαμβάνει αρκετές σκηνές στις οποίες ο Μπαρίσνικοφ κάνει επίδειξη τεχνικής, π.χ. η σκηνή με τις 11 πιρουέτες. Οι χορογραφίες είναι αυξημένου βαθμού δυσκολίας εκτελεσμένες με τεχνική αρτιότητα, ιδιαίτερη χάρη και αυτό το προσωπικό στυλ που τον ανέδειξε σε έναν από τους κορυφαίους χορευτές κλασικού μπαλέτου όλων των εποχών. Αξιομνημόνευτες και οι χορευτικές σκηνές του Gregory Hines. Ποιος θυμάται τον Ψυχρό Πόλεμο πια;
Billy Elliot, 2000 (Billy Elliot Γεννημένος Χορευτής)
Βρισκόμαστε στη βιομηχανική αγγλική επαρχία στα 1984. Τα σπίτια είναι πανομοιότυπα, οι άντρες δουλεύουν στα ανθρακωρυχεία, τα αγόρια κάνουν μποξ και τα κορίτσια μπαλέτο. Η μονότονη καθημερινότητα ανατρέπεται όταν οι ανθρακωρύχοι ξεκινούν σκληρές απεργίες και ο 11χρονος Billy Elliot μπαλέτο! Η απόφασή του δεν γίνεται ασμένως δεκτή από τον πατέρα και το μεγαλύτερο αδερφό του, αλλά ως από μηχανής θεός η δασκάλα του μπαλέτου ανοίγει στον Billy την πόρτα του Royal Ballet School of London. Μέσα από πολλές δυσκολίες, ο μικρός βρίσκεται απ' τ' αλώνια στα σαλόνια κερδίζοντας τη ζωή με το σπαθί του. Οι σκηνές καθαρού κλασικού μπαλέτου δεν είναι πολλές στην ταινία, αλλά αυτό δεν είναι πρόβλημα. Ο μικρός Jamie Bell, που ενσαρκώνει με μεγάλη επιτυχία τον πρωταγωνιστή, χορεύει ασταμάτητα με περισσή χάρη και επιδεξιότητα ένα μείγμα κλασικού και σύγχρονου μπαλέτου με μεγάλη δόση κλακετών. Καταφέρνει πράγματι να πείσει ότι «όταν χορεύει τίποτα άλλο δεν έχει σημασία, είναι σαν να εξαφανίζεται, σαν να γίνεται πουλί στον ουρανό».
Black Swan, 2010 (Μαύρος Κύκνος)
Η θέση της πρίμα μπαλαρίνας απαιτεί πολλές θυσίες και η Νάταλι Πόρτμαν το μαθαίνει από πρώτο χέρι στην ταινία αυτή του Αρονόφσκι που βραβεύθηκε και με όσκαρ πρώτου γυναικείου ρόλου, και δίκαια. Δεν αρκεί η άρτια τεχνική. Ο χορός πριν και πάνω απ' όλα είναι ψυχή. Κι όταν καλείσαι να παίξεις το μαύρο κύκνο χρειάζεται να έρθεις σε επαφή με το μαύρο κομμάτι της ψυχής σου. Η άσπιλη μπαλαρίνα περνά καθυστερημένα μια εκρηκτική εφηβεία σε όλα τα επίπεδα. Ο σκηνοθέτης διεισδύει στο μυαλό της και η διάκριση πραγματικότητας-φαντασίας δεν είναι ούτε για το θεατή εύκολη μερικές φορές. Η ζωή της γίνεται στοίχημα εξαρτώμενο απ' αυτό το ρόλο. Μεταμορφώνεται σιγά σιγά στο απόλυτο κακό και τελικά εκτελεί το ρόλο τέλεια. Όσο για το στοίχημα... Οι σκηνές που πρωταγωνιστεί το κλασικό μπαλέτο είναι αρκετές, αλλά περισσότερο απ' όλα ο Αρονόφσκι παίζει με την ατμόσφαιρα. Η κοινωνική ταινία γίνεται δράμα κι έπειτα θρίλερ με την ίδια αρμονία και επιδεξιότητα που η Πόρτμαν ανεβαίνει στις πουέντ και κάνει πιρουέτες.