Σύνδεση

Σύνδεση

ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

Ο Αγαθός

Στην αρχαιότητα αγαθό αποκαλούσαν κατ'αρχάς τον καλό, τον ήπιο, τον ευγενή ως προς την καταγωγή και την κοινωνική τάξη. Εξού και αγαθοί άνδρες ονομάζονταν οι ευγενείς και οι εξ ευγενών καταγόμενοι.

Μια δεύτερη σημασία είναι αυτή του ανδρείου, ένα προσόν που άλλωστε αποδιδόταν στους αρχηγούς και τους ευγενείς , ή του άξιου ως προς την ικανότητα και το αξίωμα. Η λέξη αυτή βέβαια είναι περισσότερο γνωστή με την ηθική της έννοια που συναντάται κυρίως στη φράση «καλός καγαθός».

Ο καλός καγαθός άνδρας ήταν για τους Αθηναίους ο ιδανικός πολίτης και γι'αυτό αποτελούσε τον απώτερο στόχο του εκπαιδευτικού τους συστήματος. . Ο «καλός καγαθός» κατείχε την αρετή, της οποίας τα κύρια στοιχεία ήταν η ανδρεία, η δικαιοσύνη και ιδιαίτερα η σωφροσύνη. O Werner Jaeger συνοψίζει τη φράση αυτή ως «το ιπποτικό ιδανικό της ολοκληρωμένης ανθρώπινης προσωπικότητας, με πνευματική και σωματική αρμονία και επιδεξιότητα στη μάχη και το λόγο, στο τραγούδι και τη δράση».

Στην «Πολιτεία» του Πλάτωνα το μέγιστον μάθημα, η ύψιστη γνώση είναι η θέαση του αγαθού. Ο Πλάτωνας δε δίνει μια σαφή ερμηνεία για αυτόν τον όρο που είναι από τους βασικότερους στο φιλοσοφικό του σύστημα παρά αρκείται σε ορισμένους υπαινιγμούς. Αγαθόν πάντως είναι:α) το «είναι» και ό,τι το διατηρεί, β) η τάξη, ο κόσμος και η ενότητα που διαπερνά και συνέχει την πολλαπλότητα, γ) ό,τι παρέχει την αλήθεια και την επιστήμη. Η έκφραση αυτό το αγαθόν φαίνεται να δηλώνει την ύψιστη αρχή και την πηγή του όντος και της γνώσης. Πάντως ήδη στην αρχαιότητα το Πλάτωνος αγαθόν ήταν παροιμιακή έκφραση για κάτι το ασαφές και σκοτεινό.

Η λέξη «αγαθός» χρησιμοποιούνταν επίσης στη φράση «ω αγαθέ» που σήμαινε «καλέ μου φίλε» καθώς και στη φράση «αγαθού δαίμονος» ως πρόποση. Όσον αφορά τα πράγματα, αγαθό θεωρούνταν κάθε τι χρήσιμο, η ευεργεσία, η ωφέλεια.

Οι διάφορες σημασιολογικές αποχρώσεις του επιθέτου αυτού στα αρχαία ελληνικά γίνονται φανερές και στα τέσσερα διαφορετικά παραθετικά που είχε: αμείνων-άριστος, όταν σήμαινε ανδρείος, βελτίων-βέλτιστος, όταν σήμαινε επιδέξιος, κρείττων-κράτιστος, όταν σήμαινε ισχυρός και λώων-λώστος, όταν είχε την έννοια επθυμητός.

Στα νέα ελληνικά αγαθό θεωρείται αρχικά καθετί που έχει αξία υλική, πνευματική, ηθική, κάθε αξία που κατέχει κορυφαία θέση στην ατομική ή κοινωνική ζωή, το καλό σε αντιδιαστολη προς το κακό. Στον πληθυντικό αγαθά είναι τα προϊόντα που ικανοποιούν υλικές ανθρώπινες ανάγκες, που προσφέρονται για κατανάλωση, τα πλούτη. Το επίθετο «αγαθός», ωστόσο, έχει εξελιχθεί από εύσημη σε κακόσημη λέξη στα νέα ελληνικά, αφού δηλώνει αυτόν που τον χαρακτηρίζει η καλοσύνη, η πραότητα και η αθωότητα, τον χρηστό, τον ενάρετο, ενώ η σημασία της «αθωότητας» κατέληξε στην αφέλεια και στην ευπιστία και «αγαθός» είναι πολλές φορές ο απονήρευτος, ο «αγαθιάρης». Για ακόμα μια φορά λοιπόν η εξέλιξη μιας λέξης προδίδει την εξέλιξη των αξιών ενός ολόκληρου πολιτισμού που ταυτίζει τον αθώο με τον ανόητο κι επομένως τον πονηρό με τον εύστροφο.

Βιβλιογραφία

Lidell & Scott, Μέγα λεξικόν της ελληνικής γλώσσης, Εκδόσεις Γ.ΓΕΩΡΓΑΚΑ, Αθήνα 1901

Γ.Μπαμπινιώτη, Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογία Ε.Π.Ε, Αθήνα 2002

ΥΠ.Ε.Π.Θ, Αρχαία Ελληνικά-Φιλοσοφικός Λόγος, Γ' Λυκείου, ΟΕΔΒ


Τα Cookies μας επιτρέπουν να σας προσφέρουμε μια καλύτερη και ασφαλέστερη εμπειρία κατά τη χρήση του δικτυακού μας τόπου. Συνεχίζοντας την περιήγηση στο Historical Quest αποδέχεστε τη χρήση Cookies. Για περισσότερες πληροφορίες παρακαλούμε διαβάστε τους Όρους Χρήσης & Απορρήτου.