Σύνδεση

Σύνδεση

ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

H εξέγερση των καπνεργατών, Θεσσαλονίκη, Μάιος 1936

Η εξέγερση των καπνεργατών, τον Μάιο 1936, και η αιματηρή καταστολή της είναι από τα γεγονότα της εγχώριας εργατικής ιστορίας που δύσκολα σβήνουν από τη συλλογική μνήμη. Και αυτό παρά τις φιλότιμες προσπάθειες του αστικού πλέγματος εξουσίας, που από τον Μεσοπόλεμο μέχρι και τη Μεταπολίτευση, φρόντισε επιμελώς να αποσιωπήσει την ιστορία των εργατικών αγώνων στη χώρα (συστηματική καταστροφή αρχείων σωματείων / εργατικών κέντρων, λογοκρισία στην ακαδημαϊκή κοινότητα κ.λπ.).

Κι όμως εκείνος ο ματωμένος Μάης δεν ήταν δυνατόν να ξεχαστεί: η συγκλονιστική φωτογραφία της μάνας του διαδηλωτή Τάσου Τούση, που σπαράζει πάνω από το άψυχο σώμα του δολοφονημένου γιου της, τα ποιήματα του Γ. Ρίτσου από τον Επιτάφιο (1.), τα περισσότερα εμπνευσμένα από τα γεγονότα και κάποια δημοσιευμένα εκείνες τις ημέρες στο Ριζοσπάστη, το τραγούδι Μέρα Μαγιού μου μίσεψες από τη σύνθεση Επιτάφιος του Μ. Θεοδωράκη με την εξαιρετική ερμηνεία του Γ. Μπιθικώτση, ακόμη και η ταινία Μέρες του '36 του Θ. Αγγελόπουλου – όλα τους ομιλούντα τεκμήρια μιας ιστορίας που όντας καταδικασμένη στην παρανομία βρήκε καταφύγιο στην τέχνη.

Η μάνα του διαδηλωτή Τάσου Τούση σπαράζει πάνω από το άψυχο σώμα του δολοφονημένου γιου της

Η περίοδος του Μεσοπολέμου στην Ελλάδα σημαδεύτηκε από έντονη πολιτική αστάθεια: Μικρασιατική καταστροφή και τέλος της Μεγάλης Ιδέας, προσφυγικό σοκ, οξύς ανταγωνισμό των δύο μεγάλων αντίπαλων στρατοπέδων (βενιζελικοί και αντιβενιζελικοί), που εκφράζονταν γύρω από το πολιτειακό (αβασίλευτη ή βασιλευόμενη δημοκρατία), στρατιωτικά πραξικοπήματα, αλλά και εμφάνιση του εργατικού / συνδικαλιστικού και κομμουνιστικού κινήματος. Παράλληλα με την πολιτική αναταραχή οξυνόταν και το «κοινωνικό ζήτημα». Οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσεις του 1929 είχαν δυσχεράνει τρομακτικά τους όρους ζωής και δουλειάς των εργατών/-τριών, γεγονός που τροφοδότησε την εργατική διεκδικητικότητα, η οποία αντιμετωπίστηκε από τις κυβερνήσεις τόσο των βενιζελικών όσο και των αντιπάλων τους με κατασταλτικά μέσα. Στις αρχές του 1936, η όξυνση των οικονομικών προβλημάτων και ιδιαίτερα του σταφιδικού οδήγησε σε απεργιακό κύμα με οικονομικά αιτήματα σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Δράμα, Ξάνθη, Καλαμάτα. Την άνοιξη του '36 η διορισμένη κυβέρνηση Δεμερτζή - Μεταξά (2.) εφάρμοσε μια σειρά κατασταλτικά μέτρα εναντίον του εργατικού κινήματος: συλλήψεις πρωτοπόρων εργατών, διάλυση σωματείων. Ο υπουργός Εσωτερικών δήλωνε ότι «οι απεργίες θα καταπνίγονται αμέσως», ενώ ο Μεταξάς μετά την απεργία των εργατών δέρματος υποστήριζε ότι πρόκειται να απαγορεύσει τις απεργίες. Μια όλο και πιο έντονη αυταρχική ροπή του πολιτικού κόσμου συντελούνταν.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ήδη, από τις αρχές της άνοιξης, ο καπνεργατικός κόσμος βρισκόταν σε αναβρασμό. Η μεγάλη ανεργία που μάστιζε τον κλάδο, οι προσπάθειες των εργοδοτών να συμπιέσουν για άλλη μια φορά τα εξαιρετικά χαμηλά μεροκάματα, είχαν οδηγήσει τους καπνεργάτες και τις οικογένειες τους σε εξαθλίωση. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι πολλοί καπνεργάτες, κυρίως γυναίκες, αναγκάζονταν να δουλεύουν ακόμα και αμισθί μόνο και μόνο για να τους επικολλούνται τα ένσημα και να παίρνουν το πενιχρό επίδομα του Ταμείου Ασφάλισης Καπνεργατών (3.). Από το Μάρτιο ξεκίνησαν να πραγματοποιούνται κινητοποιήσεις για αυξήσεις στα μεροκάματα, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα κάποιες επιμέρους νίκες σε καπνομάγαζα της Θεσσαλονίκης, του Αγρινίου κ.λπ. (4.). Τον Απρίλη έγινε καπνεργατικό συνέδριο στη Θεσσαλονίκη και πάρθηκε η απόφαση για απεργία διαρκείας. Την 29η Απρίλη 1936, ξεκίνησε η απεργία, σε Θεσσαλονίκη, Βόλο, Ξάνθη, Δράμα, Καβάλα (5.). Κεντρικά αιτήματα ορίστηκαν η αύξηση του μεροκάματου, η εφαρμογή του νόμου περί τόγκας (6.), η βελτίωση των παροχών του Ταμείου Ασφαλίσεων Καπνεργατών και η αύξηση των συνδικαλιστικών και πολιτικών ελευθεριών.

1. Ο Επιτάφιος κυκλοφόρησε στις 8/6/1936 σε 10.000 αντίτυπα. Η έκδοση προκαλεί έντονες αντιδράσεις από τη δικτατορία Μεταξά, πολλά αντίτυπα καίγονται από το καθεστώς της 4ης Αυγούστου. Βλ. http://tvxs.gr/news/moysiki/kai-moylees-gie-pos-ol-ayta-ta-oraia-thanai-dika-mas-giannis-ritsos

2. Είχε προηγηθεί η δικτατορία του Κονδύλη (Οκτώβριος 1935) που οδήγησε στην παλινόρθωση του στέμματος. Ο βασιλιάς απομάκρυνε τον Κονδύλη και όρισε εκλογές στις 26ης Ιανουαρίου του 1936. Ωστόσο οι εκλογές δεν έδωσαν απόλυτη πλειοψηφία σε κανένα κόμμα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ο βασιλιάς ενισχυμένος από το στρατό πήρε μια σειρά πρωτοβουλίες: διόρισε τον Μεταξά στη θέση - κλειδί του υπουργείο Στρατιωτικών, ανέθεσε στον Δεμερτζή να ανασχηματίσει την κυβέρνησή, ορίζοντας τον Ιωάννη Μεταξά αντιπρόεδρο και προήγαγε τον τελευταίο σε πρωθυπουργό μετά το θάνατο του Δεμερτζή. Η κυβέρνηση Μεταξά πήρε τελικά ψήφο εμπιστοσύνης. Η 5μηνη διακοπή των εργασιών του κοινοβουλίου και η χορήγηση στην κυβέρνηση του δικαιώματος να εκδίδει διατάγματα, την οποία υπερψήφισαν και οι δύο παρατάξεις, αλλά και η ανοχή του πολιτικού κόσμου στις κατασταλτικές πρακτικές του Μεταξά εναντίον της εργατικής εξέγερσης που ξέσπασε τον Μάιο του 1936 έστρωσαν το δρόμο για το πραξικόπημα, που οργανώθηκε με πρωτοβουλία του Μεταξά και στηρίχθηκε από τα ανάκτορα. Για τα γεγονότα της εποχής βλ. Ν. Αλεβιζάτος, Οι πολιτικοί θεσμοί σε κρίση, Θεμέλιο, 1995, σ. 88-100, Σπ. Λιναρδάτος, Πώς φτάσαμε στην 4η Αυγούστου, Θεμέλιο, Αθηνά 1988 Α. Ρήγος, Τα κρίσιμα χρόνια 1922-1935, Παπαζήση, Αθήνα 1995, σ. 283-289Ι. Κολιόπουλος, Παλινόρθωση - Δικτατορία - Πόλεμος 1935-1941, Εστία, Αθήνα 1985, σ. 18-79

3. εφημ. Ριζοσπάστης, 15.5.1936.

4.εφημ. Ριζοσπάστης, 12.3.1936.

5. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, Tόμος A΄ 1918-1949 , Σύγχρονη εποχή, Αθήνα 1995, σ. 297-300.

6. Ο νόμος αυτός, που αποτελούσε επιδίωξη και των καπνεργατών, προέβλεπε την ισόποση συμμετοχή ανδρών και γυναικών στην επεξεργασία καπνού, σε αντίθεση με την πρακτική των εργοδοτών να προσλαμβάνουν γυναίκες με χαμηλά μεροκάματα.

 


Τα Cookies μας επιτρέπουν να σας προσφέρουμε μια καλύτερη και ασφαλέστερη εμπειρία κατά τη χρήση του δικτυακού μας τόπου. Συνεχίζοντας την περιήγηση στο Historical Quest αποδέχεστε τη χρήση Cookies. Για περισσότερες πληροφορίες παρακαλούμε διαβάστε τους Όρους Χρήσης & Απορρήτου.