της Αθανασίας Γεωργοπούλου
Είναι Χριστούγεννα. Το οικογενειακό γεύμα έχει τελειώσει. Έχεις φάει φρούτο και γλυκό. Έχεις πιει καφέ. Κάθεσαι φουσκωμένος και ράθυμος στην αναπαυτική πολυθρόνα του σαλονιού, μπροστά στην τηλεόραση. Όλο και κάποια κλασική, αγαπημένη, χριστουγεννιάτικη ταινία θα παίζει να περάσει η ώρα. Το «Μόνος στο σπίτι» ή τη «Χριστουγεννιάτικη Ιστορία» ή «Το Πολικό Εξπρές» ή έστω το «Μόνος στο σπίτι 2». Οτιδήποτε τέλοσπάντων που να πρωταγωνιστούν χαρούμενα παιδάκια, παχουλοί Αγιοβασίληδες, άπειρα λαμπιόνια, δώρα και χαρά, πολλή χαρά.
Αν αποβλέπεις στην ανωτέρω «ειδυλλιακή» εικόνα, μη διαβάσεις τη συνέχεια. Αν την έχεις βαρεθεί -το δεύτερο κομμάτι της, γιατί για το πρώτο δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα- τότε έχουμε το φάρμακο. Είναι σκοτεινό και φωτεινό, μακάβριο και διασκεδαστικό, λυπητερό και αστείο. Είναι εφιάλτης και έρχεται πριν τα Χριστούγεννα. Για την ακρίβεια είναι «Ο Εφιάλτης πριν τα Χριστούγεννα» ή αγγλιστί "The Nightmare before Christmas". Τον αγγλικό τίτλο μπορεί να συναντήσετε συχνά και στην παραλλαγή "Tim Burton's The Nightmare before Christmas".
Ξεκαθαρίζουμε εξ αρχής. Δεν είναι μια ταινία του Burton, όπως πιστεύουν οι περισσότεροι! Αν και τον βλέπεις παντού, σε κάθε σκηνή. Τα πάντα σου θυμίζουν Burton. Ο ίδιος έχει υπογράψει μόνο το σενάριο. Για την ακρίβεια, ο Burton είχε γράψει πριν χρόνια ένα ποίημα και ο Michael McDowell έκανε την προσαρμογή για το σενάριο. Ο σκηνοθέτης αυτού του κομψοτεχνήματος είναι ο Henry Selick. Ο ίδιος είναι πατέρας, υπογράφοντας σενάριο και σκηνοθεσία, της "Coraline" μεταξύ άλλων. (Αν αγαπήσατε τον «Εφιάλτη», θα λατρέψετε και την "Coraline"). Και θα πρέπει να αποδοθούν και σε 'κείνον εύσημα.
Αγαπάμε τα animation και τον Burton. Είναι αλήθεια. Όμως αυτός δεν είναι ο μόνος λόγος που θεωρούμε το "The Nightmare before Christmas" (1993) την απόλυτη χριστουγεννιάτικη ταινία. Βασικά είναι χριστουγεννιάτικη χωρίς να είναι υπερβολική, βαρετή, άγευστη, ανέμπνευστη και κιτς. Όταν σε χριστουγεννιάτικη ταινία ο πρωταγωνιστής λέγεται «Τζακ ο Σκελετός», τα πάντα είναι πιθανά.
Ο βασιλιάς της χώρας του Halloween λοιπόν, ο Τζακ ο Σκελετός, κατέχει το ύπατο αξίωμα χάρη στις «τρομακτικές» του ικανότητες. Τρομακτικές με την κυριολεκτική του όρου έννοια. Οι μάγισσες και οι βρυκόλακες, κάτοικοι της πόλης, υποκλίνονται μπροστά στις φοβερές του ικανότητες στο παιχνίδι του τρόμου και της φρίκης. Μπορεί να κάνει μέχρι και τους γενναίους άντρες να βρέχουν τα παντελόνια τους, όπως καυχιέται. Όμως η αέναη επανάληψη των ίδιων επιτυχιών, η αδιαμφισβήτητη υπεροχή του και η τόση μοναξιά της κορυφής τον λυγίζουν. Τι νόημα έχουν όλα αυτά; Ποιος ο σκοπός της ύπαρξης, ακόμη κι αν είσαι ο καλύτερος; Όταν δεν έχεις κανένα να μοιαστείς τις αγωνίες σου; Μοναδική συντροφιά του το φάντασμα του νεκρού σκύλου του. Χωρίς να το γνωρίζει εκείνος, τον Τζακ παρακολουθεί, θαυμάζει και είναι κρυφά ερωτευμένη μαζί του η Σάλλυ, η κοπέλα που δημιούργησε ο «τρελός επιστήμονας» της πόλης, Dr Frinkelstein. Μοιράζεται μαζί του σιωπηρά τα συναισθήματα μοναξιάς και απόγνωσης που βιώνει δεσμευμένη αιωνίως στις υπηρεσίες του «κατασκευαστή της».
Όλα ανατρέπονται τη στιγμή που ο Τζακ ανακαλύπτει την είσοδο για τη χώρα των Χριστουγέννων! Πρωτόγνωρες εικόνες με γιορτινά λαμπάκια, χαρούμενα παιδάκια που κοιμούνται ήρεμα χωρίς εφιάλτες, μυρωδιές που σου ανοίγουν την όρεξη, χιόνι παντού και ένας χοντρός κοκκινοντυμένος γέρος να μοιράζει δώρα. Αυτό είναι το φάρμακο στην πλήξη του, σκέφτεται. Θα διοργανώσει Χριστούγεννα. Κι αμέσως αρχίζει πειράματα να εξηγήσει το ανεξήγητο «φαινόμενο των Χριστουγέννων». Απάντηση δε βρίσκει, αλλά «επειδή δε το βλέπει δε σημαίνει ότι δε μπορεί να το πιστέψει κιόλας»!
Κατά την προσαρμογή των Χριστουγέννων στα δεδομένα της χώρας του Halloween, οι κάτοικοι φέρνουν τη γιορτή στα «μέτρα τους». Πρώτο βήμα η απαγωγή του «Αη-τονύχη» για να πάρει ο Τζακ τη θέση του. Μετά η παραγωγή δώρων. Τα αστεία σκηνικά διαδέχονται το ένα το άλλο. Τα δώρα πρέπει να προκαλούν φρίκη, κι όσο περισσότερη φρίκη, τόσο καλύτερο το δώρο! Η παραμονή των Χριστουγέννων φτάνει και η αποστολή του Τζάκ φεύγει πανέτοιμη για τη χώρα των Χριστουγέννων. Τα πράγματα, όμως, δεν εξελίσσσονται όπως τα είχε σχεδιάσει. Ο Τζακ συνειδητοποιεί το λάθος του και προσπαθεί στο παρά πέντε να τα διορθώσει όλα. Κάπου εκεί ανακαλύπτει και τον έρωτα της Σάλλυ, που εξέφραζε από την αρχή σοβαρές αμφιβολίες για το όλο εγχείρημα, και βρίσκει το χαμένο νόημα της ζωής του.
Γυρισμένη το 1993, η ταινία δείχνει ακόμα τόσο φρέσκια. Η ιδέα είναι τόσο πρωτότυπη και η εκτέλεση εξαιρετική. Κάνει τους μεγάλους να σκεφτούν και τα παιδιά να εντυπωσιαστούν ευχάριστα. Και είναι χριστουγεννιάτικη με το δικό της ξεχωριστό τρόπο. Άλλωστε στο τέλος της ιστορίας, ο πρωταγωνιστής καταλαβαίνει το σφάλμα του και επανορθώνει έμπρακτα, τα Χριστούγεννα πραγματοποιούνται κανονικά και ο έρωτας κερδίζει τη θέση που του αξίζει με τον Τζακ και τη Σάλλυ να φιλιούνται στο φως της πανσελήνου. Και ναι, ζήσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα!