Σύνδεση

Σύνδεση

Μαχητικές Αιγύπτιες διατρανώνουν την υποστήριξή τους υπέρ κάποιου από τους υπόψηφιους στις προεδρικές εκλογές της Αιγύπτου τον Ιούνιο του 2012

Οι προεδρικές εκλογές στην Αίγυπτο είναι μια αιτία χαράς και γιορτής. Παρακολουθώντας στις οθόνες μας τον ενθουσιασμό με τον οποίο έχουν αγκαλιάσει οι Αιγύπτιοι τις πρώτες προεδρικές εκλογές στην ιστορία τους θυμίζει σε μας τους Ισπανούς τις εκλογές της 15ης Ιουνίου 1977, όταν οι γονείς μας και οι παππούδες μας έγιναν μάρτυρες, με την ίδια ένταση και συναισθηματική φόρτιση, της επιστροφής της δημοκρατίας μετά τον θάνατο του Φράνκο. Αλλά μην έχετε αυταπάτες: μια ανοικτή και διαφανής εκλογική διαδικασία δεν σημαίνει απαραίτητα το τέλος της απολυταρχίας. Οι εκλογές μπορούν να καταντήσουν μια τυπική διαδικασία, αν οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι δεν έχουν εξουσία ή αν το υπάρχον νομικό πλαίσιο δεν επιτρέπει την εξυπηρέτηση των αιτημάτων των πολιτών. Για να κατανοήσουμε αν είναι εφικτή η δημοκρατική αλλαγή, πρέπει να παγώσουμε λίγο τον χρόνο και να κοιτάξουμε τα πράγματα μέσα από ένα ευρύτερο φάσμα.

Σήμερα η Αίγυπτος κυβερνάται από μια στρατιωτική δικτατορία. Από το πραξικόπημα του Gamal Abdel Nasser το 1952 ως σήμερα, η Αίγυπτος κυβερνάται από μια στρατιωτική ελίτ, που μαζί με τις δυνάμεις ασφαλείας, απολαμβάνουν ατιμωρησία, ενώ κυριαρχεί η διαφθορά και η αυθαιρεσία στη δικαιοσύνη. Η προσπάθεια του Hosni Mubarak να ανανεώσει βαθμιαία την παλαιά γραφειοκρατία και τον στρατό με την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων, υποδεικνυόμενων από νεοφιλελεύθερους, αυταρχικούς οικονομολόγους (υπό τη διεύθυνση του γιού του Gamal) έσπειραν διχόνοια στο κυβερνών Εθνικό Δημοκρατικό Κόμμα μετά τις εκλογές του 2000. Με την επανάσταση του 2011, η παλιά φρουρά είχε ήδη ξοδέψει μια δεκαετία έχοντας την πεποίθηση ότι τα προνόμιά της βρίσκονταν υπό απειλή και οι εξεγερμένοι πρόσφεραν την τέλεια δικαιολογία για να απαλλαγούν από την φατρία των Mubarak και επανέκτησαν την χαμένη ισχύ τους.Το τέλειο πραξικόπημα. Δεκαπέντε μήνες έχουν περάσει από τότε που οι Αιγύπτιοι αγκάλιασαν τα τεθωρακισμένα σε μια πράξη συλλογικής κάθαρσης. Οι νέοι επαναστάτες σκέφτηκαν ότι αφού έφυγε ο δικτάτορας, θα έχει φύγει και η δικτατορία. Αλλά οι σφαίρες σφυρίζουν συνεχώς από εκείνη την ημέρα. Είναι ξεκάθαρο ότι η στρατιωτική χούντα δεν σκοπεύει να φύγει, με τη δική της θέληση, για να επακολουθήσει μια φάση φιλελευθεροποίησης.

Οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες που ανάγκασαν τους εξεγερμένους να φωνάξουν «ψωμί, ελευθερία και κοινωνική δικαιοσύνη» χειροτερεύουν. Όταν ταξιδεύει κάποιος στη Μέση Ανατολή δεν είναι ασυνήθες να συναντήσει μερικά από τα εκατομμύρια Αιγυπτίους που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους σε αναζήτηση καλύτερων συνθηκών διαβίωσης. Ενώ οι Λιβανέζοι, οι Παλαιστίνιοι και οι Ιορδανοί μεταναστεύουν περισσότερο ως εξειδικευμένοι εργάτες στις χώρες του Κόλπου, οι Αιγύπτιοι καταλαμβάνουν τις χαμηλότερες θέσεις στην αγορά εργασίας, λίγο πιο πάνω από τους μετανάστες από τη Νοτιοανατολίκή Ασία.

Αυτό που την τελευταία δεκαετία οδήγησε τους Αιγύπτιους να γίνουν οι αχθοφόροι του αραβικού κόσμου είναι, σε μεγάλο βαθμό, η οικονομική φιλελευθεροποίηση που άρχισε στα μέσα της δεκαετίας του 1970. Η φιλελευθεροποίηση επιταχύνθηκε, ιδιαίτερα κατά την τελευταία δεκαετία, από τη νέα προνομιούχα τάξη που έχει επικεντρώσει τις προσπάθειές της στη συγκέντρωση προσωπικών οικονομικών οφελών χωρίς δεύτερη σκέψη για τις κοινωνικές επιπτώσεις των πολιτικών τους. Υγεία, παιδεία, τηλεπικοινωνίες και κατασκευές είναι οι τομείς που μονοπωλούνται από τους πανίσχυρους φίλους του Gamal Mubarak. Επιπλέον, ο στρατός συνεχίζει να έχει υπό έλεγχο ανάμεσα στο 20% και 40% του παραγωγικού τομέα της Αιγύπτου. Η μεσαία τάξη, κάποτε η πλειοψηφία, έχει σχεδόν εξαλειφθεί. Η επανάσταση οδήγησε επίσης στη μείωση των εσόδων από τον τουρισμό και τις απευθείας επενδύσεις. Ταυτόχρονα, η ροή του εμπορίου μέσα από το Κανάλι του Σουέζ έχει μειωθεί δραματικά λόγω τηςς παγκόσμιας κρίσης. Η φτώχεια είναι δυσβάσταχτη.

Το κοινωνικό χάσμα εξακολουθεί να διευρύνεται. Αν υπάρχει κάτι που μπορεί να ορίσει τη διαδικασία της κοινωνικής αλλαγής κατά τον 20ο αιώνα γενικά στον αραβικό κόσμο, και ειδικότερα στην Αίγυπτο, είναι το χάσμα ανάμεσα στους υπερασπιστές της παράδοσης και τους υπέρμαχους του εκσυγχρονισμού. Είναι δύσκολο να βρεις κάποιον Άραβα πολίτη αντιτιθέμενο στις έννοιες «ελευθερία» και «ανάπτυξη», αλλά αυτές οι έννοιες ερμηνεύονται διαφορετικά από αυτούς που υπερασπίζουν ένα κοινωνικό μοντέλο ευθυγραμισμένο με τις παραδοσιακές και θρησκευτικές αξίες και εκείνους που προτιμούν τη δημιουργία μιας σύγχρονης και κοσμικής κοινωνίας. Οι ισλαμικές ενώσεις έχουν επωφεληθεί τις τελευταίες δεκαετίες από την πολιτκή κοινωνικής απόρριψης των δεσποτικών καθεστώτων. Δεν είναι τυχαίο ότι οι δικτάτορες αντιλαμβάνονται τους Ισλαμιστές ως απειλή των συμφερόντων τους, μια αντίληψη κοινή με τη Δύση. Εμπειρίες όπως αυτή της Αλγερίας του 1990 ή των Κατεχόμενων στην Παλαιστίνη το 2006 απεικονίζουν τη προτεραιότητα των δυτικών χωρών να επιβραδύνουν την άνοδο του πολιτικού Ισλάμ και να εξασφαλίσουν τα συμφέροντά τους στην περιοχή, παρά να ωθήσουν μια διαδικασία εκδημοκρατισμού των αραβικών χωρών. Αλλά πέρα και πάνω από την ένταση και τις εξωτερικές αντιμαχίες (που ισχύουν και πρέπει να μελετηθούν), το ερώτημα είναι αν οι Αιγύπτιοι ηγέτες (και συνακόλουθα, τα αραβικά ΜΜΕ) είναι ικανοί να προωθήσουν την κοινωνική συμφυλίωση μεταξύ «παραδοσιακών» και «εκσυγχρονιστών», για να αποφύγουν μια εμφύλια διαμάχη.

Η αποσυναρμολόγηση και το θάψιμο δεκαετίων αυταρχισμού με ταχύτητα και αποφασιστικότητα είναι ένα δύσκολο εγχείρημα που απαιτεί γενναίους ηγέτες και ένα φιλικό (και υποστηρικτικό) περιφερειακό και διεθνές σενάριο. Εμείς στην Ισπανία το γνωρίζουμε πολύ καλά αυτό. Αλλά η Αίγυπτος είναι ένα πολύ διαφορετικό σενάριο. Κατ' αρχήν, εκείνοι που εκθρόνισαν τον Hosni Mubarak τον Φεβρουάριο του 2011 δεν ήταν οι μάζες των ανθρώπων που απηύδυσαν από την ατιμωρησία και τη φτώχεια, αλλά οι στρατιωτικοί που αισθάνιηκαν ότι τα προνόμιά τους βρίσκονταν υπό απειλή. Η ηγεσία του στρατού θεωρεί τον εαυτό της νόμιμο κληρονόμο της «Αιγυπτιακής Άνοιξης» και τα γεγονότα το αποδεικνύουν. Πολλά μέλη του καθεστώτος Mubarak βρίσκονται ακόμη στην εξουσία και δεκαπέντε μήνες μετά, το νέο Σύνταγμα της Αιγύπτου βρίσκεται στα χαρτιά. Οι πολίτες ανυπομονούν για τη βελτίωση της ζωής τους, η οποία ακόμη αργεί και εντάσεις μεταξύ Ισλαμιστών και Εκσυγχρονιστών και τις διάφορες θρυησκευτικές κοινότητες έχουν ανέβει σε δυσθεώρητα ύψη. Περαιτέρω κλιμάκωση της βίας δεν μπορεί να αποκλειστεί.

Ωστόσο, η διεξαγωγή ελεύθερων προεδρικών εκλογών υποδεικνύει ότι το στρατιωτικό κατεστημένο επίσης υπόκειται σε εσωτερικές και εξωτερικές εντάσεις και αναγκασμούς. Πράγματι, αυτό είναι το απόγειο της δημοκρατίας. Δεν μπορεί να επιβληθεί με τη βία. Πρέπει να αναπτυχθεί μέσα από την πεποίθηση όσων κατέχουν την εξουσία ότι δεν υπάρχει άλλος τρόπος, ακόμη και αν αυτός δεν τους αρέσει στο ελάχιστο. Θα πάρει λίγο καιρό πριν δούμε αν η δημοκρατία στην Αίγυπτο θα γίνει πραγματικότητα ή θα παραμείνει μια οπτασία. Αλλά ένα πράγμα είναι βέβαιο: Χρειάζονται ακόμη πολλά μεγάλα κύματα πριν βυθιστεί η απολυταρχία στην Αίγυπτο.

από το Κάιρο, για το Historical Quest, Μόνικα Λέιβα

Μετάφραση: Γιάννης Χρονόπουλος


Τα Cookies μας επιτρέπουν να σας προσφέρουμε μια καλύτερη και ασφαλέστερη εμπειρία κατά τη χρήση του δικτυακού μας τόπου. Συνεχίζοντας την περιήγηση στο Historical Quest αποδέχεστε τη χρήση Cookies. Για περισσότερες πληροφορίες παρακαλούμε διαβάστε τους Όρους Χρήσης & Απορρήτου.