της Πάμελας Τσιούτσια, φιλολόγου
Ένεκα των ημερών και την έναρξη της φοιτητικής χρονιάς για πολλούς, έκρινα σκόπιμο να αναφερθώ στο ταξίδι ανά τους αιώνες της λέξης «σπουδάζω».
«Σπουδάζω» σήμαινε αρχικά σπεύδω, επείγομαι. Εξού και η σπουδή με την έννοια της βιασύνης που χρησιμοποιούμε μέχρι σήμερα: να ενεργήσουμε με σπουδή, για να προφτάσουμε τη διωρία. Επί πραγμάτων στην αρχαία ελληνική το ρήμα σήμαινε ασχολούμαι επιμελώς και προθύμως για να επιτύχω κάτι. Ως απόλυτο είχε την έννοια είμαι σπουδαίος, σοβαρός και όχι επιπόλαιος. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το ρήμα είχε και παθητική σημασία: σπουδάζομαι=γίνομαι αντικείμενο σεβασμού σε αντίθεση με το «καταφρονούμαι».
Σήμερα η σημασία έχει διατηρηθεί σε μεγάλο βαθμό καθώς χρησιμοποιείται με την έννοια ασχολούμαι με σύστημα και προσοχή με ορισμένο αντικείμενο, ενεργοποιώντας τις πνευματικές μου δυν άμεις και ασκώντας τις δεξιότητες μου, με σκοπό να μάθω κάτι καλά ή γενικότερα παρατηρώ κάτι με προσοχή, αποκτώ γνώσεις σε βάθος. Η σημασιολογική διαφορά της λέξης μεταξύ αρχαίας και νέας έγκειται στο γεγονός ότι το ρήμα «σπουδάζω» σήμερα χρησιμοποιείται κυρίως για να περιγράψει τη φοίτηση σε ανώτερο ή ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα.
Στην αρχαία Αθήνα το στάδιο αυτό της εκπαίδευσης ήταν αποκλειστική ευθύνη της πόλης και είχε ως στόχο την απόκτηση της πολιτικής αρετής, ώστε οι νέοι να γίνουν υπεύθυνοι πολίτες που σέβονται τους νόμους, καθώς μόνο έτσι θα μπορούσαν να αναπτυχθούν μεταξύ τους σχέσεις συνεργασίας, αλληλεγγύης και αλληλοσεβασμού, που ήταν ζωτικές για την ορθή λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Στις μέρες μας την ανώτατη βαθμίδα της εκπαίδευσης αναλαμβάνει, θεωρητικά τουλάχιστον, το κράτος και στοχεύει κυρίως στην εξειδίκευση του νέου σε συγκεκριμένους τομείς, ώστε να αποκτήσει τα απαραίτητα εφόδια για την αγορά εργασίας. Δυστυχώς, βέβαια, υπάρχει η πρόθεση να εγκαταλειφθεί ο απόλυτα δημόσιος χαρακτήρας της ανώτατης εκπαίδευσης, ενώ ταυτόχρονα η σχέση της με την αγορά εργασίας έχει προ πολλού διακοπεί. Παρά ταύτα ο «σπουδασμένος» ακόμα και σήμερα τυγχάνει ιδιαίτερου σεβασμού και συνδέεται κατ'αυτόν τον τρόπο και με την αρχαιοελληνική σημασία της λέξης «σπουδάζω».
