Σύνδεση

Σύνδεση

Σχολή του Fontenaibleau, Η Gabrielle d'Estrées και μια από τις αδελφές της, περ. 1600, Παρίσι, Λούβρο

Ο πίνακας αυτός, έργο άγνωστου δημιουργού που πιθανώς ανήκε στη σχολή του Fontainebleau, φιλοτεχνήθηκε περίπου στα 1600. Εικάζεται ότι απεικονίζει την Gabrielle d'Estrées (1571-1599), ερωμένη του βασιλιά της Γαλλίας Ερρίκου Δ' (1553-1610) μαζί με μία από τις αδελφές της, τη Δούκισσα του Villars, Madame Balagny. Η ταυτοποίηση των δύο μορφών έγινε σύμφωνα με επιγραφή που έφερε μεταγενέστερο αντίγραφο του έργου, στο οποίο η γυναίκα στα δεξιά αναγνωρίστηκε ως η Gabrielle, η πιο όμορφη, αλλά και πιο μισητή γυναίκα της εποχής στη Γαλλία.

Οι δυο νέες στέκονται γυμνές μέσα στην μπανιέρα τους, η οποία καλύπτεται από ένα λεπτό σεντόνι, και η Δούκισσα τσιμπά προκλητικά το γυμνό στήθος της αδελφής της. Στο βάθος του δωματίου, πίσω από τις βαριές κόκκινες, βελούδινες κουρτίνες που περιβάλλουν τις πωταωνίστριες, διακρίνεται μια υπηρέτρια που μοιάζει να ράβει. Δίπλα της, στο τζάκι, σιγοκαίει η φωτιά και ένα μπαούλο είναι καλυμμένο με σκούρο πράσινο ύφασμα, το αγαπημένο χρώμα της Gabrielle. Πρόκειται για ένα αινιγματικό έργο γεμάτο συμβολισμούς και ίσως κάποιες νύξεις τις πραγματικής ιστορίας.

Μία ιστορική πραγματικότητα που δεν απεικονίζεται στον πίνακα αυτό είναι, αναμφίβολα, ότι το μπάνιο που παίρνουν με τόση φυσικότητα οι δυο γυναίκες, δεν αποτελούσε ολωσδιόλου μια διαδεδομένη συνήθεια. Κατά τη διάρκεια του 16ου και του 17ου αιώνα οι άνθρωποι στη Γαλλία, ανεξαρτήτως τάξης και οικονομικής επιφάνειας απέφευγαν το νερό ακριβώς όπως «ο διάβολος το λιβάνι». Οι λόγοι ήταν πολλοί και διάφοροι. Τα δημόσια λουτρά και ατμόλουτρα είχαν απαγορευτεί τόσο από τους κήρυκες των αρχών της Μεταρρύθμισης όσο και από εκείνους της Αντι-Μεταρρύθμισης, διότι η συνύπαρξη γυμνών ατόμων που συναναστρέφονταν με σκοπό τη διασκέδαση δεν ήταν ηθικά αποδεκτή. Επιπλέον, από τα τέλη του 15ου αιώνα, όταν οι ταξιδευτές στην Αμερική έφεραν μαζί τους τη σύφιλη, τα λουτρά έγιναν τόπος διάδοσης της ασθένειας και αποφεύγονταν συστηματικά. Οι γιατροί προέτρεπαν τον πληθυσμό να πλένει τα χέρια του, όμως τα πόδια να μην έρχονται συχνά σε επαφή με το νερό και το κεφάλι, ει δυνατόν, ποτέ. Ίσως γι' αυτό και οι δυο όμορφες γυναίκες του πίνακα στέκονται ευθυτενείς μέσα στη μπανιέρα τους: διότι δεν επιθυμούσαν επ' ουδενί να βρέξουν το κεφάλι ή τα περίτεχνα χτενίσματά τους. Ασφαλώς, ο χώρος του μπάνιου σε ένα εύπορο σπίτι ή ανάκτορο ήταν ένα δωμάτιο πολυτελές, που πολύ συχνά διέθετε τοίχους διακοσμημένους με γυμνές νύμφες ή αρχαιοελληνικές θεότητες, σύμφωνα με τα αισθητικά πρότυπα που επέβαλε η ιταλική Αναγέννηση. Και παρά τον φόβο και την απέχθειά τους προς την πράξη του λουτρού, πολλές κυρίες της γαλλικής αυλής επιθυμούσαν να ποζάρουν στους καλλιτέχνες ως Αφροδίτες που αναδύονται από το νερό. Μάλιστα στο μπάνιο των βασιλιάδων κρέμονταν μερικοί από τους σπουδαιότερους πίνακες όλων των εποχών για την προσωπική αποκλειστικά ευχαρίστησή τους. Ο βασιλιάς της Γαλλίας Φραγκίσκος Α' (1494-1547), μάλιστα, είχε τοποθετήσει στον τοίχο του μπάνιου του τη Μόνα Λίζα του Leonardo da Vinci.

Σχολή του Fontenaibleau, Η Gabrielle d'Estrées και μια από τις αδελφές της, περ. 1590, Φλωρεντία, Uffizi

Η Gabrielle d'Estrées δεν είναι σήμερα, βέβαια, τόσο γνωστή όσο η Gioconda. Στην εποχή της, όμως, τη ζωή και τα κατορθώματά της γνώριζε ακόμη και ο τελευταίος υπήκοος του βασιλιά της Γαλλίας, τον οποίο εκείνη είχε μαγέψει. Η Gabrielle εισήλθε στη βασιλική αυλή της Γαλλίας σε ηλικία 15 ετών και η ομορφιά και γοητεία της την οδήγησαν σύντομα στο κρεβάτι ενός γοητευτικού ιπποκόμη του, M. De Bellegarde. Πηγές αναφέρουν ότι ήταν μια εντυπωσιακή, ψηλή ξανθή γυναίκα, με πάλλευκο πρόσωπο, τα ιδανικά χαρακτηριστικά της εποχής της. Μάλιστα, το δέρμα της ήταν τόσο χλωμό, ώστε το λευκό μετάξι των φορεμάτων της έμοιαζε σκούρο δίπλα του. Παρά την άψογη ομορφιά της η φήμη της οικογένειάς της ήταν επιλήψιμη, αυτό όμως δεν εμπόδισε τον Ερρίκο Δ' να την ερωτευτεί και να την κάνει ερωμένη του, λίγο αφότου ο Bellgarde τους σύστησε. Ζώντας στο πλάι του τις πολιτικές και στρατιωτικές του επιτυχίες, βαδίζοντας μαζί του θριαμβευτικά μέσα στο Παρίσι και δεχόμενη τα δώρα και τους τίτλους που της χάρισε, σύντομα και η Gabrielle άρχισε να εκτιμά τα αισθήματα του όχι τόσο γοητευτικού βασιλιά.

Η κίνηση της αδελφής της στον πίνακα του Λούβρου, είναι μάλλον αινιγματική. Τσιμπά, με τα ιδιαίτερα «εκφραστικά» δάχτυλά της τη θηλή του στήθους της Gabrielle, παρόλο που τα πρόσωπα και των δύο ατενίζουν ανέκφραστα σχεδόν προς το μέρος του θεατή. Η πιθανότερη εξήγηση είναι πως ο άγνωστος ζωγράφος απεικονίζει συμβολικά την εγκυμοσύνη της Gabrielle, η οποία απέκτησε τρία παιδιά από τον βασιλιά. Στο πρόσωπό της ο Ερρίκος είχε βρει την ιδανική γυναίκα και σκόπευε να μην την χάσει. Τον Μάρτιο του 1599, όταν ήταν πάλι έγκυος, ο βασιλιάς της χάρισε ένα δαχτυλίδι, εκείνο που του προσφέρθηκε μαζί με το βασιλικό αξίωμα κατά τη στέψη του και αυτό που απεικονίζεται να κρατά στα χέρια της στον πίνακα. Ήταν αποφασισμένος να ακυρώσει τον γάμο του με τη Μαργαρίτα των Valois και, τη στιγμή που η εξουσία του είχε εδραιωθεί, να διαιωνίσει και τη δυναστεία του. Η Gabrielle ήταν πλέον βέβαιη ότι τίποτε δεν μπορούσε να τους χωρίσει, παρά μόνον ο Θεός ή ο θάνατος του βασιλιά.

Οι υπουργοί του Ερρίκου ήταν αναστατωμένοι με τη προοπτική του γάμου του με την Gabrielle, ο πάπας Κλήμης Η' τον χαρακτήριζε «στίγμα στην τιμή της Γαλλίας», ενώ οι ίδιοι οι Γάλλοι υπήκοοι την αντιπαθούσαν για τα φανταχτερά της ρούχα και κοσμήματα και την απάθειά της για τα δικά τους βάσανα και τη φτώχεια. Λίγες ημέρες πριν το γάμο, όμως, συνέβη το απροσδόκητο. Η Gabrielle ασθένησε αιφνίδια και σοβαρά στο Παρίσι. Στις 8 Απριλίου το παιδί της γεννήθηκε νεκρό και εκείνη συνέχισε για λίγες ώρες ακόμη να ταλαιπωρείται από πόνους και υψηλό πυρετό. Κανείς δεν την προσέτρεξε, ούτε γιατρός ούτε ιερέας και πέθανε εγκαταλελειμμένη στις 10 Απριλίου 1599. Στον βασιλιά είπαν ότι πέθανε μία ημέρα νωρίτερα, για να μην προσπαθήσει να την σώσει. Με το πέρασμα των αιώνων, μόνον ο πίνακας αυτός και κάποια αντίγραφά του έμειναν για να θυμίζουν την τολμηρή και φιλόδοξη γυναίκα που παραλίγο να γίνει βασίλισσα της Γαλλίας, αλλά και τον λόγο που έφτασε τόσο κοντά στο αξίωμα αυτό: την προκλητική της ομορφιά.

Frans Pourbus, Ο Ερρίκος Δ’ της Γαλλίας με πανοπλία, περ. 1610, Παρίσι, Λούβρο


Βιβλιογραφία

Sylvie Beguin, L'École de Fontainebleau : le manierisme a la cour de France, Paris 1960.

Rose-Marie Hagen, Rainer Hagen, What Great Paintings Say, Köln 32005.


Ο/Η συγγραφέας Ελένη Μάργαρη έχει γράψει επίσης το βιβλίο:
Τα Cookies μας επιτρέπουν να σας προσφέρουμε μια καλύτερη και ασφαλέστερη εμπειρία κατά τη χρήση του δικτυακού μας τόπου. Συνεχίζοντας την περιήγηση στο Historical Quest αποδέχεστε τη χρήση Cookies. Για περισσότερες πληροφορίες παρακαλούμε διαβάστε τους Όρους Χρήσης & Απορρήτου.