Περιφρονείτε τα βιβλία εσείς που όλη σας η ζωή είναι βουτηγμένη μέσα στη ματαιότητα και στη φιλοδοξία, και στην αναζήτηση των ηδονών ή μέσα στην οκνηρία. Αλλά σκεφτείτε πως όλος ο γνωστός κόσμος δεν κυβερνιέται παρά μόνο με τα βιβλία, εκτός απ' τα άγρια έθνη.
Βολτέρος, 1694-1778

Τα παγοποιεία στην αρχαία Περσία

''Οτιδήποτε παράγεται γρήγορα, πηγαίνει εύκολα στα απόβλητα".

Μοσλέχ Εντίν Σααντί (1213-1292)

Περσέπολη
Περσέπολη

Πλησιάζοντας τα περίχωρα της πόλεως Ναΐν. Κάπου κοντά προς το κέντρο της ατέλειωτης σε έκταση χώρας. Τα διακρίνεις από το τρουλωτό σχήμα τους κάπως σαν στρογγυλή πυραμίδα, το καφεκόκκινο χρώμα τους, στο βάθος του ορίζοντα, σε όποια κατεύθυνση και να κοιτάξεις. Τα παγοποιεία (yakhchal), πολύ ενδιαφέροντα δείγματα παλαιών αστικών δομών των ερημικών εδώ περιοχών, ήταν κτίρια που επινοήθηκαν για πρώτη φορά στην Περσία για αποθήκευση νερού κρύου και πάγου όλο το χρόνο, πολλούς αιώνες βεβαίως πριν από την εφεύρεση του ψυγείου! Το νερό εδώ στις ερημιές του Ιράν είναι πολύτιμο, κι οι άνθρωποί του το ξέρουν καλά. Οι βροχοπτώσεις περιορίζονταν σε πολύ λίγες έως ελάχιστες και μόνο ορισμένες μέρες τους χειμερινούς μήνες, έτσι που η διαχείριση των υδάτινων πόρων απαιτούσε πάντοτε σύνεση, έξυπνους και αποτελεσματικούς χειρισμούς στη συλλογή και την κατανάλωσή του.

Αρχαίο Παγοποιείο, Ιραν (Περσία)
Αρχαίο Παγοποιείο, Ιραν (Περσία)

Περιελάμβαναν υπόγειους θαλάμους που χτίζονταν κοντά στις φυσικές πηγές και τις λίμνες του γλυκού νερού. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα το νερό από τις γύρω περιοχές οδηγούνταν εδώ με αυλάκια, πάγωνε κι ο πάγος αυτός αλλά και το χιόνι, μαζεύονταν και φυλάσσονταν στις λίμνες αυτών των περίεργων δομών. Εκεί το νερό παρέμεινε παγωμένο για πολλούς μήνες, πολλές φορές μέχρι τον επόμενο χειμώνα, ενώ ακόμα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως πηγή πάγου και δροσερού νερού τους καλοκαιρινούς μήνες. Η βασική του εφαρμογή και αποστολή φυσικά ήταν η διατήρηση αναλλοίωτων των ευαίσθητων τροφίμων των κατοίκων που ζούσαν εδώ γύρω στις αντίστοιχες εποχές.

Η είσοδος-κάθοδος σε κάποιο καλά διατηρημένο υδραγωγείο-παγοποιείο.

Εσωτερική όψη του θόλου ενός αρχαιού παγοποιείου στο Ιραν (Περσία)
Εσωτερική όψη του θόλου ενός αρχαιού παγοποιείου στο Ιραν (Περσία)

Κατεβαίνω μέσα από μια ανοιχτή, ουσιαστικά ανύπαρκτη, πόρτα σε ένα τέτοιο κατασκεύασμα. Οι πέτρινες σκάλες του αντέχουν ακόμα καλά στο χρόνο. Άλλωστε τελευταία δεν χρησιμοποιούνται απ' ότι φαίνεται καθόλου, παρά μόνο από μερικούς περίεργους τουρίστες, αμετανόητους αρχαιολόγους και περιφερόμενους, αν και αδιάφορους, κατοίκους της περιοχής. Ο χρόνος άφησε βαθιά τα σημάδια του σε τούτα τα κτίσματα. Αλλά και η αδιαφορία των ανθρώπων. Παντού στο εσωτερικό του κτίσματος σκουπίδια, παλιόχαρτα, κι ότι άλλο αφήνει πίσω η απαξίωση του πολιτισμού, η ανευθυνότητα και η άγνοια μερικών ανθρώπων. Στο βάθος η λίμνη στεγνωμένη τώρα. Τίποτα άλλο ενδιαφέρον. Κι όμως κάποτε έδωσε πολλά σ' αυτούς εδώ τους κατοίκους που περιφέρονται αδιάφορα έξω απ' αυτά. Οι ιστορικές τους καταβολές βεβαίως πάνε πολύ πίσω. Βρέθηκαν άλλωστε επιγραφές από το 1700 π. Χ. που περιέγραφαν τον τρόπο κατασκευής ενός τέτοιου παγοποιείου για πρώτη φορά στην ιστορία. Και στη Κίνα όμως βρέθηκαν ερείπια ενός τέτοιου παγοποιείου που χρονολογείται μάλλον πολύ πριν από το 1100 π.Χ. Υπάρχουν επίσης μαρτυρίες ότι και ο Μέγας Αλέξανδρος χρησιμοποίησε τέτοια κτίσματα για την φύλαξη πάγου και κρύου νερού στις εκστρατείες του, γύρω στα 300 π. Χ. Οι αρχιτεκτονικές δομές ενός τέτοιου παγοποιείου, αποτελούνταν από διάφορα μέρη μεταξύ των οποίων και μια μικρή λίμνη στο βάθος, αρκετά μέτρα κάτω από την επιφάνεια της γης. Η οροφή είχε θολωτό σχήμα. Το δάπεδο βρισκόταν αρκετά χαμηλά, η οροφή ψηλά κι ο τρούλος όσο πήγαινε προς τα πάνω και στένευε. Οι τοίχοι του ήταν πεπαχυσμένοι, φτιαγμένοι από λάσπη ανακατεμένη με άχυρα και με τούβλα αργότερα, συνδυασμός που ήταν συνήθως πολύ αποτελεσματικός στην διατήρηση χαμηλών θερμοκρασιών, όπως φαίνεται και από τη συνέχιση της χρήσης αυτής της τεχνικής και σήμερα ακόμα στις σύγχρονες κατοικίες των ερημικών και θερμών κατά κανόνα, περιοχών του Ιράν.

Ένα παγοποιείο έξω από την πόλη της Ναΐν σε σχετικά καλή κατάσταση, τουλάχιστον εξωτερικά.

Εξωτερική όψη του θόλου ενός αρχαίου παγοποιείου, Ιράν (Περσία)
Εξωτερική όψη του θόλου ενός αρχαίου παγοποιείου, Ιράν (Περσία)

Έτσι ο υπόγειος χώρος των παγοποιείων σε συνδυασμό με το πυκνό ανθεκτικό στη θερμότητα μονωτικό υλικό, προσέφερε αν μη τι άλλο, τουλάχιστον κρύο νερό όλες τις εποχές του χρόνου. Το σύνηθες βάθος ενός τέτοιου παγοποιείου έφτανε τα τριάντα μέτρα, ενώ η θερμοκρασία εκεί πλησίαζε σχεδόν τους μηδέν βαθμούς Κελσίου.

Οι δομές αυτές βρέθηκαν σε όλη την αρχαία Περσία, και αρκετές εκατοντάδες έχουν επιζήσει έως τώρα, είτε από φροντίδα είτε από ανέλπιστη τύχη. Τα περισσότερα βρίσκονται σε όχι τόσο καλή κατάσταση, αλλά τελευταία υπάρχει ευτυχώς αυξημένο ενδιαφέρον από την πλευρά της πολιτείας για την συντήρηση και τη διατήρησή τους σε καλή κατάσταση, εν όψει του συνεχώς διογκούμενου τουριστικού ρεύματος της χώρας από το εξωτερικό. Όπως φαίνεται τουλάχιστον από τις καλά κλειδωμένες σιδερένιες πόρτες που κλείνουν την είσοδο στους ανεπιθύμητους επισκέπτες σε μερικά από αυτά και προστατεύουν προσωρινά έτσι από τις επιπόλαιες και ανόητες φθορές των κατασκευαστικών δομών τους.

Το μουσουλμανικό τέμενος Jameh της πολής Ναΐν, Ιράν (Περσία)
Το μουσουλμανικό τέμενος Jameh της πολής Ναΐν, Ιράν (Περσία)

Ο πληθυσμός της πόλεως σήμερα κάτι παραπάνω από εβδομήντα χιλιάδες ανθρώπους. Πρόκειται για την Ναΐν, μια επίπεδη πόλη του κεντρικού Ιράν. Ένα από τα παλιότερα μουσουλμανικά τεμένη του Ιράν, στέκεται υπερήφανα εδώ. Η αρχική κατασκευή του τζαμιού Jame χρονολογείται από τον 8ο αιώνα μ.Χ., αλλά το σύνολο του συγκροτήματος κατασκευάστηκε περιοδικά και είναι ένα από τα παλαιότερα μουσουλμανικά τεμένη στο Ιράν. Μεταξύ των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του τζαμιού, πρέπει να προσθέσουμε τις μεγαλοπρεπείς γύψινες εργασίες, τα θαυμάσια τμήματα με τούβλα, κι ένα υπόγειο το οποίο ορισμένοι λένε ότι βρισκόταν σε χρήση πριν χτιστεί το τζαμί. Σε αντίθεση με τα άλλα τζαμιά στο Ισφαχάν και το Γιαζντ, ετούτο δεν έχει παρεκκλήσι.

Το Narin Qal'eh, ή Κάστρο Ναρίν είναι ένα φρούριο φτιαγμένο από τούβλα και λάσπη. Μερικά κομμάτια από αυτά τα κάστρα, φιλοξενούν πλίνθους της περιόδου των Μήδων, των Αχαιμενιδών και των Σασσανιδών. Τα ερείπια της δομής αυτής βρίσκονται σαράντα μέτρα υψηλότερα από το έδαφος. Αν και χτίστηκε δύο χιλιάδες χρόνια περίπου πριν, περιέχει απ' ότι φαίνεται κάποιο σύστημα υδραυλικών εγκαταστάσεων στο εσωτερικό του. Παρομοιάζει με το παλάτι Αλί Καπού στο Ισφαχάν, με μια βεράντα ψηλή και δύο σειρές ελικοειδών κλιμακοστασίων που οδηγούν σταδιακά εκεί. Η δομή αυτή έχει επίσης ένα μεγάλο υπόγειο θάλαμο που μάλλον ήταν ή χρησιμοποιούνταν σαν φυλακή. Γύρω τέσσερις μεγάλοι πύργοι και μια μεγάλη πύλη που οδηγούσε στη μεγάλη αυλή. Η όλη δομή φαίνεται να έχει πέσει θύμα πολλών σεισμών σε διάφορες εποχές, κάτι συνηθισμένο σε τούτες τις περιοχές. Πολλοί βέβαια πιστεύουν ότι το κάστρο ετούτο ήταν κάτι σαν προπομπός των ναών της φωτιάς. Δυστυχώς σήμερα, και αυτά τα ερείπια αποτελούν ένα από τα πολλά αρχαία κτίσματα που το Ιράν περιέχει κατά χιλιάδες και που τα περισσότερα βρίσκονται σε άλλοτε άλλο βαθμό κατάρρευσης.

Το Φρούριο Ναρίν, Ιράν (Περσία)
Το Φρούριο Ναρίν, Ιράν (Περσία)

Η πόλη σήμερα φημίζεται βασικά για την εξαιρετική ποιότητα των χαλιών της. Τα χαλιά που κατασκευάζονται στη Ναΐν μπορεί να έχουν, όπως λένε οι ειδήμονες εδώ, από 300 έως 700 κόμβους ανά ίντσα. Γίνονται από εξαιρετικής ποιότητας μαλλί και μετάξι. Μερικά κομμάτια σημειωτέον είναι κατασκευασμένα εξ ολοκλήρου από μετάξι. Τούτα τα χαλιά κάνουν χρήση σχεδιασμών όπως ποικιλία ανθέων και ελίκων. Πριν από την έναρξη του 20ου αιώνα πάντως, ήταν γνωστή για την παραγωγή υψηλής ποιότητας χειροποίητων μάλλινων υφασμάτων. Ανάλογα με τη λεπτότητα που επιθυμούν, το στημόνι και το υφάδι, είναι είτε από μετάξι ή βαμβάκι. Οι περισσότεροι πάντως τεχνίτες της Ναΐν, συνηθίζουν το βαμβάκι. Εδώ σχεδιάζονται και παράγονται τα πιο περιζήτητα χαλιά και κουβέρτες σ' ολόκληρο τον κόσμο. Η περιοχή έχει διδάξει στα εργαστήριά της, πολλούς σ' αυτή τη μεγάλη και παραδοσιακή τέχνη. Σήμερα υπάρχει άφθονος χρόνος για επίσκεψη κάποιων σημείων ετούτης της εκ πρώτης όψεως, μάλλον περιορισμένου πολιτιστικού ενδιαφέροντος, πολιτείας!

Βιβλιογραφία

1. Πόλο Μάρκο: Τα ταξίδια. Εκδόσεις Στοχαστής. 1999. Αθήνα.
2. Beazley Elisabeth: Some Vernacular Buildings of the Iranian Plateau. Journal of British Institute of Persian Studies. 1977: 15: 89-102.
3. Hosseini B., Namazian A: An overview of Iranian ice repositories. An example of traditional indigenous architecture. METU JFA. 2012; 2: 223-234.
4. Jorgensen Hemming: Ice Houses of Iran: Where, How, Why. Mazda Publishers. 2012.
5. Mahdavinejad M., Javanrudi Kavan: Assessment of Ancient Fridges: A Sustainable Method to Storage Ice in Hot-Arid Climates. Asian Culture and History Vol. 4, No. 2; July 2012.
6. Shirvani A.H., Kazemi A.G.: An Overview of Some Vernacular Techniques in Iranian Sustainable Architecture in Reference to Cisterns and Ice Houses. Journal of Sustainable Development Vol. 4, No. 1; February 2011.

 

 

 

Διαβάστε τους Όρους Χρήσης & Απορρήτου
του Historical Quest


Διαφημιστείτε στο Historical Quest

Μεγέθυνση εικόνων

Πατήστε πάνω στις εικόνες
των άρθρων για να τις δείτε
στο πραγματικό τους μέγεθος